Countdown to Neurodiversity Pride Day

Ineke Masselink schrijft 30 berichten voorafgaand aan Pride day; ” met 30 berichten vraag ik aandacht in de aanloop van de dag voor de neurodiversiteit op 18 juni, die de Neurodiversity Pride Day wordt genoemd. Allemaal berichten waar ik blij van wordt. Waarom doe ik dit? Er is op 18 juni wereldwijd aandacht voor neurodiversiteit. Om een breder publiek kennis te laten maken met verschillende aspecten van mensen, hun diagnoses en hun werk en hun dagelijks leven, deel ik voor elke dag tot 18 juni een aspect van dit onderwerp, waarvan ik blij word“.

Voor Neurodiversity Pride Day hebben we deze berichten verzameld en delen we met de ‘bezoekers en deelnemers’ van dit evenement: 

Bericht 1:

Saskia de Smet: Bruggenbouwer voor beelddenkers. https://numentum.be/waarom-is-het-aanpassingsgedrag-van-multi-getalenteerde-bruggenbouwers-zo-sterk/Beelddenkers denken anders, maar hoe dan?

Maak via de Nieuwsbrieven van Saskia de Smet kennis met deze medemensen. Juist in #Coronacrisis kunnen zij heel waardevol zijn voor organisaties. Heb jij wel eens bedacht, hoe jij denkt? Op 18 juni vieren we ook dit jaar weer Neurodiversity Pride Day. Corona of geen corona. Want #neurodiversiteit kun je ook online vieren als het moet. http://ow.ly/U0MZ50zfKFB Laat je creatieve brein bruisen! #adhd #add #dyslexie #dyscalculie #ass #inclusiviteit

Bericht 2

2e bericht, waarvan ik blij wordt in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit- 28 juni 2020. Bijziendheid bij kinderen voorkomen door computergebruik aan te leren.

  • https://zorgnu.avrotros.nl/amp/item/kun-je-bijziendheid-bij-kinderen-voorkomen/?fbclid=IwAR22lMQsh_RH4TbiTGsU0TBIgkPCjEZF3QJjehJVBnk_FE3WL2tn9ocxdYs

Bericht 3

3e bericht, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit- 18 juni 2020. Always do, what you are afraid to do, Ralph Waldo Emerson. In hoeverre durf jij buiten de gebaande wegen te treden, te denken, en dat ook nog met anderen te delen?Je hebt vaak de beste ideeën, hebt voldoende voorpret met deze gedachten uit te werken, je vertelt het enthousiast aan iedereen, die het maar horen wil, maar het uitwerken en afmaken is heel wat anders. Hoe vaak ben jij niet teleurgesteld in het vertrouwen van vrienden/medemensen, dat zij met jouw briljante idee geld verdienden. Jij bleef met lege handen achter zeer gefrustreerd achter. Je (zelf-) heeft weer een deuk opgelopen. Door de gevoelens van gespreksgenoten hier te delen, hoop ik dat mensen meer begrip voor elkaars kwaliteiten krijgen. Daar wordt ik blij van.

Bericht 4

4e bericht, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit- 18 juni 2020 Altijd een plan B, wat als je kind anders blijkt te zijn? Maak kennis met ouders van kinderen, waar alles anders loopt, vaak al vanaf de geboorte. Deze ouders en hun kinderen ondervinden het aan de lijve wat het betekent uniek te zijn. Ouders hebben daarom altijd een plan B. Als ze dat niet hebben, leren ze het snel. Sociale netwerken zijn belangrijk voor het uitwisselen van informatie, maar ook voor steun in moeilijke tijden.

Bericht 5

5e bericht, 23 mei, waarvan ik blij van word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit- 18 juni 2020 Soms is het goed ook eens naar andere wetenschappers te luisteren, en hun visie te horen. Ik werd blij van het interview van Martine Delfos over achtergronden van pesten op school, en niet alleen bij niet zo sociaal handige kinderen. Pesten is een vorm van jalouzie. https://www.youtube.com/watch?v=bOP2xd-Xo4w

Bericht 6

6e bericht 24 mei, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni. Alarmknop voor jong en oud. Oma met het koord om met de knop waarop ze hulp bij een centrale kon vragen is definitief voorbij. Maria vertelde dat ze onlangs van haar zoon een modern horloge had gekregen, die hij voor haar had ingesteld. Die moet je wel dragen mams! Laat ze nu toch komen te vallen in de tuin en tot haar schrik is er niemand in de buurt. Ze heeft haar been gebroken. Tot haar verbazing begint een stem te praten, U bent gevallen, kunt u zelf opstaan? Ik herhaal deze mededeling 3 x. Reageert u niet, dan bel ik zelf 112 en het telefoonnummer van uw zoon. En zo gebeurde. En alles is goed gekomen dan zij de ICT.Meer toepassingen van ICT in de wijk: download-link voor de inspiratiebox technologie voor zorg en ondersteuning in de wijk

Bericht 7

7e bericht 25 mei, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni. Heb jij genoeg opleidingen gedaan en kennis opgedaan om een baan te vinden? Hier nog een cursus, daar nog een bedrijfsopleiding, en jij blijft onzeker of je het allemaal wel aan kunt? Neem een voorbeeld aan Albert Einstein. Lees in de biografie van Einstein, hoe hij wanhopig zocht naar een baan, met twee Nobelprijzen voor onderzoek op zak. Onderzoek dat hij in zijn vrije tijd gedaan. Hij volgde de keuze van zijn hart.

Bericht 8

8e bericht 26 mei, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Odensehuis Doorwerth. Dagopvang voor mensen met beginnende dementie in de Ontmoetingskerk in Doorwerth. Als je hoofd anders werkt, dan je wilt, leef je daar je hele leven mee. Je leert er met vallen en opstaan mee te leven. Je bent toch verantwoordelijk voor je eigen gebruiksaanwijzing? Maar wat, als je op oudere leeftijd opeens merkt, dat dingen niet meer gaan?

Het Odense huis is een “concept”, wat volgens mij best bredere navolging verdient voor andere mensen, die dagopvang willen bezoeken. Hoe zo andere aanpak dagopvang?

De juiste woorden vinden, iets onthouden, dagelijkse handelingen uitvoeren, het overzicht bewaren, oriënteren op plaats en in tijd, omgaan met emoties…Als u te maken krijgt met dementie zal het leven anders worden, voor u en uw naasten. Meestal gaan de veranderingen heel geleidelijk. U wilt uw eigen leven leiden en op een actieve manier deelnemen aan de samenleving. Juist daarom is het fijn om anderen in dezelfde situatie te ontmoeten en zinvol bezig te zijn. In het Odensehuis kunt u uw talenten inzetten en kwaliteiten in uzelf (her)ontdekken. Deelnemers van Odensehuis Doorwerth bepalen zelf hun activiteiten.Sommige bezoekers wandelen, schilderen, boetseren, schaken, fotograferen, lezen de krant of tuinieren…Anderen maken muziek of luisteren ernaar, kijken naar kunst of beleven plezier aan beweging zoals tai-chi of gym.

Thuis kruipt de tijd voorbij, maar hier vliegt-ie

Meehelpen? PS. Vrijwilligers zijn welkom. http://odensehuisdoorwerth.nl/

Bericht 9

9e bericht 27 mei, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Samen met het CCE kun je zoeken naar nieuw perspectief. Ik ben blij voor Deborah, die echt gelukkiger is.

Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE) is partner van zorgprofessionals als het gaat om expertise over ernstig probleemgedrag bij mensen die langdurig professionele zorg en ondersteuning nodig hebben. Daar waar professionals dreigen vast te lopen en de kwaliteit van bestaan van de cliënt ernstig onder druk staat, zoeken professionals en CCE gezamenlijk naar nieuw perspectief.Voor ouders en professionals, maar ook om je eigen gedrag beter te leren kennen en jouw reactie op situaties, raad ik je aan eens rond te struinen op deze site.Om echt samen een nieuw perspectief te ervaren na een interventie door het CCE, is het noodzakelijk, dat management en personeel van de instelling open staan voor gesprek.Het is geen kwestie van schuld, maar eerder van gebrek aan begrip en informatie.

Bericht 10

10e bericht 28 mei, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Vragenuur ADHD, donderdag vanaf 19.30 uur door Arda Nieboer, Corona en ADHD. Door Corona is de dagelijkse routine voor heel veel mensen veranderd. Het ADHD café kan niet meer plaats vinden. We ontmoeten elkaar nu maandelijks via Zoom sessies. Het ADHD brein bruist van de ideeën. Nieuwe initiatieven komen in record tempo van de grond: Zo ook het vragenuur met Arda Nieboer. Daar wordt ik blij van.Voor mensen met ADHD, ADD, dyslexie en dyscalculieOp donderdag 4 juni is onze #ADHD en #ADD expert Arda weer vanaf 19.30 online om al je vragen te beantwoorden. Doe mee en deel je ups & downs met haar en elkaar!

Bericht 11

11e bericht 29 mei, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni. Een kijkje achter de voordeur bij een “gewoon” gezin. Komt het beeld van een krijsend kind in het gangpad bij de supermarkt jou ook zo bekend voor? Een schuchtere moeder verdwijnt in het pad er naast en laat haar kind zomaar achter. Wat zijn jouw gedachten?

  • a. Mijn buurvrouw, een moeder van vijf kinderen, zei: ze was over het krijsende kind heen gestapt, naar de stelling om haar koekjes te pakken. Van schrik hield het kind zijn mond, en de moeder kwam verschrikt om de hoek. Beide moeders hebben keken elkaar aan, wisselden enige woorden van begrip. En dat was het. Daar kan geen systeemtherapeut tegenop toch?
  • b. Of is jouw reactie: wat een verwend kind. Kun jij die niet opvoeden? Geef hem mij maar een week, dan zul je het wel zien! Neem te tijd het verhaal van dit gezin achter de voordeur te bekijken. Wat dapper dat zij dit doen. Voldoende is goed genoeg. De balans tussen volgen en begrenzen worden met voorbeelden uitgewerkt. Heb jij met je partner wel eens zo fundamenteel nagedacht over de opvoeding van je kinderen. Leer dat je de kracht van de relaties en de emoties niet moet onderschatten.

En: Leg je eigen normen niet langer op, als je een kind ziet krijsen in het gangpad. Daar word ik blij van. https://www.youtube.com/watch?v=FTOX_v85MdE

Bericht 12

12e bericht 30 mei, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Een etiket plak je niet op mensen, maar op flessen!

Er is momenteel veel discussie over het stellen van een (goede) diagnose. Wat zijn de criteria dan? Wat doet een diagnose met je?Maak kennis met mensen met ADHD, ADD, want zij kregen deze diagnose. Voor hen werd veel duidelijk. Zij konden hun “eigen gebruiksaanwijzing” eindelijk beter begrijpen. Hier zijn enkele heldere antwoorden, waarvan ik blij word.

Wat is #ADHD?

vraag staat centraal in een leuke, informatieve #podcast van Nirma Haggenburg (ervaringsdeskundige) met Rob Pereira (psychiater en voorzitter van Impuls/woortblind). Zij stelt vragen die bij veel mensen met ADHD en #ADD spelen en krijgt kraakheldere antwoorden. Luistertip! http://ow.ly/Dvus50zEU76Denk je daar wil ik meer van weten ga naar de website:https://www.impulsenwoortblind.nl/

Bericht 13

13e bericht 31 mei, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Rust in je hoofd? Elke dag een rustmoment, een innerlijke focus is belangrijk. Hoe je dat doet?Houd elke dag 30 minuten vrij voor je zorgen en doe in deze tijd een dutje.Ik krijg dat echt niet voor elkaar, als dat je antwoord is, kijk dan eens rond op internet. Misschien willen lezers, hun favoriete muziek of pagina delen. Er is veel materiaal online. https://innerlijkefocus.nl/rustmomenten-lees-het-stappenplan/Zelf kijk ik vrijwel elke zondagmorgen gezellig met een gekookt eitje en verse jus op schoot naar het programma van Annemiek Schrijver: De Verwondering. Elke week een andere gast, die iets vertelt van zijn levenservaring. Kortom: ik neem vaak een uitspraak voor die week mee om nog eens te overdenken. Vandaag was Irene van Lippe Biesterveld gast en haar inspiratietekst neem ik deze week mee:

De zon schijnt niet op ons, maar in ons
de rivieren stromen niet langs, maar door ons
De bomen wiegen en de bloemen bloeien
in ons lichaam en onze ziel.
En ieder lied van de vogel, van de wind en de wilde storm, van de rots uit de buik van de berg, is ons eigen lied en zingt van liefde
….
(John Muir, Natuurparken)

Bericht 14

14e bericht 1 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.Al sinds 2002 organiseer ik elke 1e maandag van de maand, het ADHD café Arnhem en omstreken. Het is een echt lotgenoten contact. Iedereen is welkom, je hoeft je vooraf niet aan te melden. Er is geen thema. Consumpties voor eigen rekening. Wegens Corona voorlopig nog met Zoom. Hoezo lotgenoten contact?

  • A. Sociaal laagdrempelig lotgenoten contact: jij bent welkom met jouw verhaal. Geen hulpverleners, gewoon gezellig onder elkaar.
  • B. (Ervaringsdeskundige) informatie over een breed scala van beperkingen: er blijkt te vaak een overlap is van verschillende diagnoses, gesteld door de GGZ. Praktische informatie over ervaringen van anderen is voor jou beschikbaar. We luisteren naar elkaar.
  • C. Belangenbehartiging: informatie en knelpunten vanuit de doelgroepen worden uitgedragen naar overheid, gemeenten en patiëntenorganisaties.Mocht je zelf een lotgenoten contact op willen zetten, dan kun je veel leren van een cursus bij PGO en van dit onderzoek:https://www.pgosupport.nl/lotgenotencontact-op-recept?

Bericht 15

15e bericht 2 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Wat je eet dat ben je! Waar of niet waar?

Mijn moeder altijd. Pas goed op je lichaam, dan bewaar je geen rotte appelen. Soms valt het mij op dat mensen veel snelle suikers in de mond steken, om aan hun energiebehoefte te voldoen. Ze zijn vaak erg beweeglijk en zijn behoorlijk onrustig ook in hun gedachten. Dr. L.M.J. Pelsser heeft jarenlang onderzoek naar gedaan naar het verband tussen voeding en ADHD gedrag. Zij behandelt kinderen met succes.Een gepast dieet helpt.Voor meer informatie verwijs ik naar haar website:https://www.adhdenvoeding.nl/contact/Ook is er een rapport van het RIVM beschikbaar: Die neemt deze visie onder de loep. https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/350021003.pdf

Bericht 16

16e bericht 3 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Hyperfocus bij ADHD en slimme mensen mooi meegenomen toch? Heeft iets je volledige belangstelling, dan is er niemand sneller (en accurater) in het uitvoeren van die taak, als de persoon met ADHD. Je ziet iets, bedenkt ondertussen een plan, denk dat je het allemaal heel goed begrepen het, hebt zelf nog een briljant idee en stort zich erop. Geen ja maar, en wat als dit en wat als zo misschien zou gaan….Op dat moment is schakelen er niet bij. Je kunt dus op dat moment de instructie van de docent niet horen, je partner in jullie het project is je allang kwijt, met wat jij eigenlijk aan het doen bent.

Uit de flow, terug naar het nu. Kortom uit de flow, komt de werkelijkheid dubbel hard aan. Er is veel gedoe met je omgeving, je moet veel uitleggen. Je komt jezelf met je hyperfocus dus telkens keihard tegen.Of zoals ik een keer hoorde: zodra je weer bij zinnen komt, zie je dat je een prachtig kippenhok in de schuur gebouwd hebt in twee avonden, maar het kippenhok kan niet door de deur naar buiten.Deze zegen, de hyperfocus zou samengaan met een tijdelijke verhoging van het dopamine-niveau in de hersenen. Met (zelf-)medicatie deze spiegel verhogen blijkt te vaak een valkuil.

Stilstaan en ademhalen helpt echt. Het helpt je bewust te worden van je gedrag . Door oefeningen kun je het vermogen om dingen te organiseren, te focussen en impulsen onder controle te houden best ontwikkelen. Wanneer deze zogenaamde executieve functies goed ontwikkeld zijn, zijn personen beter in staat om zichzelf te reguleren en hun aandacht vast te houden.Tips om met hyperfocus om te gaan:· Schrijf op bij welke bezigheden je tot hyperfocus komt:o a) taken waarbij hyperfocus wenselijk is eno b) taken waarbij hyperfocus juist niet wenselijk is.·Plan de taken van type a) ruim in.·Limiteer de tijd die beschikbaar is voor taken van type b).Zet een wekker om je zo nodig los te maken van de taak waarmee je bezig bent.https://wij-leren.nl/hyperfocus-vastgehouden-aandacht-executieve-functie-adhd-flow.php

Bericht 17

17e bericht 4 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Vera Helleman over ‘De Kracht van Autisme’ Gratis webinar 17 juni 2020, met een frisse visie op ASS. Vandaag citeer ik hier de website van de NVA:Tijdens het NVA Congres 2019 heeft Vera Helleman een gewilde workshop aangeboden. Haar workshop hebben we omgezet in een gratis webinar, waarvoor je je nu kunt aanmelden.

Zij geeft een originele visie op autisme die er niet vanuit gaat dat autisme een stoornis is, maar een andersoortige constructie met een hoopgevende potentie. Zij zal tijdens deze lezing ingaan op de drie pijlers van deze nieuwe grondslag in het kijken naar autisme.

Hyper-sensitiviteit

Kenmerkend voor autisme is onder meer de hyper-sensitiviteit. Deze uit zich niet alleen in de fijngevoeligheid van de zintuigen, maar ook in het coping gedrag dat nodig is bij overprikkeling, zoals het stimming, afsluiten en woedeaanvallen. In positieve zin is de sensitiviteit een zeer geavanceerd navigerend gereedschap dat we niet willen afvlakken, maar juist willen inzetten.

Geen ik-referentiekader

Het ontbreken van het ik-referentiepunt is oorzaak van de beperking in het voorstellingsvermogen. De toekomst en het dáár is alleen in te beelden als je een ik-referentiepunt hebt. Ook is het hierdoor voor mensen met autisme moeilijk grenzen te bepalen en geeft het taalissues. Aan de andere kant is dit de reden van de puurheid, eerlijkheid, het leven in het nu en het onderliggende respect voor hoe anderen hun leven leven, dat we bij autisme waarnemen.

Natuurwetmatig denken

Dit is de logica waar vanuit mensen met autisme de wereld aftasten. Kenmerken als het gefocuste denken en de specifieke interesses en de problemen daarmee in rigide denken en het vastlopen in regels en (bepaalde) sociale verwachtingen komen hier vandaan. Dit brein weegt alles af tegen een bepaald soort logica (natuurwetten in plaats van regels), wat potentieel kan leiden tot experts en pioniers in vakgebieden.

Bericht 18

18 bericht 5 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Deelgenoten, lotgenotencontacten, netwerken van mensen met speciale breinen. Ik word er blij van als ik mensen in het doolhof van wet- en regelgeving kan helpen de weg te vinden, bijv. naar lotgenoten contacten of naar de Mind atlas.

Voor gezinnen met een zorgenkind is het hele leven ALTIJD bijzonder zwaar. Deze week stelde minister Hugo de Jong nog, dat juist deze gezinnen best met wat minder ondersteuning toe kunnen. Hieruit blijkt dat er nog steeds weinig begrip is voor de zwaarte van de dagelijkse taak als moeder/vader van zo’n gezin.

Bericht 19

19e bericht 6 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Ik wil mezelf wel eens ontmoeten in plaats van mezelf steeds tegen te komen.

Leesgroep: Lotgenoten contact voor “gevorderden”Als je al een tijdje in de hulpverlening rondloopt, denk je op gegeven moment het wel te weten. Dan wil je je gewone leven (voor de diagnose) weer oppakken. Je hebt misschien al wel een persoonlijk netwerk opgebouwd. Eigenlijk wil je wel eens wat dieper op de materie in gaan. Kortom je wilt jezelf wat beter leren kennen.Daartoe heb ik ervaring opgedaan met twee winter leesgroepen. 4 x keer in het najaar en 4 keer in het voorjaar, elke 14 dagen een hoofdstuk lezen uit een boek. Dan kom je samen bijvoorbeeld om 16.00 uur bij iemand thuis met max 6 personen en bespreekt wat de tekst voor jou betekende. Tot ongeveer 17.30 uur praat je intensief met elkaar. Bevraagd elkaar met respect, en deelt de emoties die de antwoorden soms oproepen. Onze ervaring is dat je dit samen kan doen, er is geen professional noodzakelijk.Iedereen heeft volgens afspraak iets meegenomen te eten, en je besluit de bijeenkomst met een gezamenlijke maaltijd. Tegen 18.30 uur gaat iedereen naar huis.

Bericht 20

20e bericht 7 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Mijn ouders begrepen mij en mijn drijfveren niet, maar ze steunden mij wel op hun manier. Van het verhaal van deze Belgische oma werd ik heel blij. Ik bleek gelukkig niet de enige, die door mijn ouders niet zo goed begrepen werd, toen ik er, nu al bijna 50 jaar geleden, op stond Biologie te willen studeren aan de universiteit van Groningen.Vooral de Belgische site bieden veel praktische, en ook geordende, informatie over zowel ASS, als ADHD en HB. Het is echt de moeite waard daar eens rond te neuzen. Ook een bezoek aan een congres in Antwerpen is aan te raden (na Corona tijd natuurlijk). Professionals werken daar vaak intensief samen met de ouders van kinderen met…..http://www.hoogbegaafdvlaanderen.be/04_HB%20Thuis/ervaringen_intro.html

Bericht 21

21e bericht 8 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Op zoek naar een passende diagnose, mijn kennismaking via Twitter met het 22 Q11 Syndroom. Struinend over Twitter ontdekte ik pas onlangs het 22 Q11 syndroom, dat in sommige families met heel verschillende verschijnselen fysisch, zowel als psychisch tot uiting komt. Soms zitten mensen heel bijzonder in elkaar. Duidelijke kenmerken ontbreken, het gedrag lijkt van alles een beetje, en er zijn ook soms enkele fysische kenmerken. Omdat professionele hulp vooral in Nederland, eerst een duidelijke diagnose vereist, wil je in aanmerking komen voor een vergoeding vanuit de zorgverzekeraar, is een voor jou herkenbare diagnose heel belangrijk.

Social media (Twitter, Facebook, Instagram, Google, lotgenoten groepen, informatie uitwisseling) heeft voor- en nadelen. De likes en de mate waarin en wie jouw berichten leest, kan heel verslavend werken. Ook kun je zomaar onverwachts de wind van voren krijgen.

Maar het was via Twitter dat ik dit voorjaar van deze toch wijd verbreide erfelijke afwijking hoorde. Een van de oma’s, die het ADHD café bezoekt, kon haar dochter in het buitenland helpen helderheid te krijgen, wat er met haar kleinkind aan de hand zou kunnen zijn. En juist daar word ik blij van, mijn jarenlange ervaring en mijn kennis in te zetten, mensen te helpen met hun mogelijke weg te vinden.https://www.umcutrecht.nl/nieuws/22q11-op-een-na-grootste-syndroom

Bericht 22

22e bericht 9 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.Pillen in de GGZ.

Waarom slikken mensen zoveel pillen?

Als oma van drie vrolijke kleinkinderen, denk ik nu wel eens na over de lange wachtlijsten in de zorg. Hoe zou het in de zorg gaan, als zij groot zijn? Alleen digitale controle van de persoon (lichaam en geest). En indien nodig een passend persoonlijk toegesneden advies per app?

GGZ- psychische hulp, verwachting en realiteit

Ik maak mij zorgen over de slecht functionerende GGZ. Hoe komt het toch dat mensen tegenwoordig zoveel pillen slikken? Daarnaast lijken zij te grossieren in diagnoses. Hoewel in het begin van het GGZ traject de klachten juist in verhouding gering zijn, blijkt vooral de groep, die vol vertrouwen in de medemens is, zich steeds slechter te voelen. Hoe meer ze zich verzetten en zich roeren, hoe diepen ze in het zorg-moeras lijken te zakken.Hoe begint dit proces? Na een onderzoek naar de diagnose van je klachten krijg je vaak medicatie voorgeschreven. Vooral bij onverwerkte trauma’s is dit het geval.

Wederzijds vertrouwen, daar schort het aan in de basis!

Ik ben tot de conclusie gekomen dat mensen, die vooral goed van vertrouwen zijn, in deze valkuil vallen. De dokter weet het toch? die heeft ervoor geleerd. Het oneerlijke in de basis van de vertrouwensrelatie Arts/Patiënt ontstaat onbedoeld maar toch een feit, dat, met het voorschrijven van pillen door de arts, deze actie bij de Patiënt te vaak overkomt als een bevestiging gehoord te zijn in zijn/haar probleem. Pas achteraf blijkt dat dit vertrouwen is misbruikt door de arts. Het persoonlijke gesprek, (niet het aangeboden groepsgesprek,) dat zo heel erg nodig is en waar de hulpvrager eigenlijk voor komt, daarvoor blijkt echt geen tijd. De hulpvraag sluit daarna niet meer/ nooit meer aan bij de behandeling/gesprekken. Het vertrouwen is beschadigd, trauma’s stapelen zich op. Diagnose rollen over tafel. Zorg moet terug naar mensen die aan het werk zijn. Wij, de Cliënten, hebben veel te vertellen!Weet dat je, verdoofd door voorgeschreven pillen de ander je beperkt/belemmert, het “rouwwerk van je leven” met je medemensen te hervatten. Zo houden pillen trauma’s en eenzaamheid in stand. Van dit inzicht werd ik heel blij. (230 x gedeeld op Twitter)

Bericht 23

23e bericht 10 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

ADHD bij vrouwen in relatie tot een verlate biologische klok.

Problemen rond het slapen gaan.

Ik was in 1990 op het Balans congres in Arnhem, waarbij de nog zeer jonge Sandra Kooij ons vertelde dat ADHD niet bij 18 jaar ophield, maar dat ook volwassenen beperkt kunnen zijn in hun functioneren door ADHD/ADD. Het was een bijzondere mededeling, die voor veel mensen helderheid bracht in hun leven, waarom de dingen gingen zoals ze gaan. En nu had dr. Sandra Kooij op het laatste Impuls congres in november 2019 opnieuw een primeur.

De samenhang van een ontregelde hormoonhuishouding bij vrouwen met ADHD met vrouwelijke klachten.

ADHD heeft bij vrouwen invloed op al hun vrouwelijk levenscycli, hun hormoonhuishouding is ontregeld. Zo bleek uit een enquête onder veel vrouwen met ADHD/ADD.1. Op hun maandelijkse cyclus. Bij meer dan 65 % van de vrouwen met ADHD treden er extra klachten op bij de maandelijkse periode (PMS)2. Na een zwangerschap hebben zij een vergrote kans op PPS.3. En in de overgang heeft deze groep extra veel klachten, waaronder de kortdurende stemmingswisselingen, die kunnen leiden tot depressie.Zie ook de sheets van het congres.

Ontregelde biologische klok veroorzaakt slaapproblemen bij mensen met ADHD/ADD.

Daarnaast kwam er uit onderzoek en enquêtes onder de doelgroep, dat ADHD’ers in het algemeen last hebben van een ontregelde biologische klok. Hiermee kunnen slaapproblemen in samenhang met de aanmaak van melatonine verklaard worden. Bij ADHD’ers blijkt de biologische klok 1,5 tot 2 uur verschoven. Dit heeft grote gevolgen voor het welzijn van die persoon, als deze daar niet voldoende aandacht voor leert hebben.https://www.impulsenwoortblind.nl/wp-content/uploads/2019/11/Sandra-Kooij-Hormonale-Stemmingswisselingen-vrouwen-met-ADHD-slaap-en-gezheid-2019-1.pdfIk word blij, dat ik deze sheets met informatie met jullie kan delen, waardoor jullie jezelf weer eens wat beter leren kennen.

Wordt lid van Impuls Woortblind, dan blijf je van de nieuwste ontwikkelingen op de hoogte.https://www.impulsenwoortblind.nl/product/adhd-bij-volwassenen-kooij/

Bericht 24

24e bericht 11 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Postzegels, die slechts loslaten, als zij hun stemming bereid hebben.

Onderstaande vrouwen uit de wetenschap bewonder ik vanwege hun superfocus. Begaafde vrouwen, die in de wetenschap met hun doorzettingsvermogen een denkwijze in de wetenschap wisten om te buigen naar een nieuwe richting, hebben altijd mijn speciale aandacht gehad. Zij waren mijn voorbeelden, die ik bewonderde. Zij leerden mijn eigen problemen te relativeren. Ik heb ze nodig in mijn leven, om op te laden. Meer zoiets als muziek, die je troost biedt, of een schilderij, die je diep raakt.Eigenschappen als superfocus, eigenwijs zijn, buiten de mainstream van de universiteit werkend aan hun eigen visie, blijken bij hen achteraf positieve eigenschappen. Vaak is het levenspad van deze solisten heel eenzaam en werden zij in hun tijd niet naar hun waarde geschat.Vrouwen met dit grenzeloze doorzettingsvermogen, waren mijn voorbeelden. Hun biografieën waren voor mij, in tijden dat ik wel eens de moed verloor, een troost. Ook zij volgden hun hart, en dat niet alleen in de liefde!Ik ben blij deze vier dames jullie te mogen voorstellen.

Bericht 25

25e bericht 12 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Hoe maak ik de brug naar de ander?

Valkuilen en faalangst bij mensen met veel kennis en minder flair. De invloed van school en omgeving op de ontwikkeling van sociale vaardigheden.

Wat doet de dokter?

Vraag je kinderen tijdens het kringgesprek in groep 3: Wat doet de dokter? Dan zal een groot aantal kinderen zeggen: Mensen beter maken! Of mijn oren nakijken. Al naar gelang de eigen laatste ervaring met de huisarts.Vaak zijn er ook nog een of twee leerlingen, die veel vragen hebben: (Herken je dat?)· Is het een dokter of een doktor?· Werk hij in het ziekenhuis? Of in een eigen praktijk?· Heeft hij een specialiteit? Ogen, oren, dementie, botbreuken?

Kortom, zo’n vraag is voor kinderen met meer feitenkennis niet gemakkelijk te beantwoorden. Het wordt erg twijfelen voor deze leerling, wat te doen.

Hoe steek ik nu de brug over met het juiste antwoord, dat kennelijk van mij gevraagd wordt. Kun je de stress bij de leerling nu toch wel een beetje aanvoelen?

  • A. Laat je zien wat je allemaal weet, laat de docent vaak merken, dat je een stoorzender bent. Al jouw vragen om verduidelijking was de bedoeling niet. Bij pech word je voor de groep te kijk gezet.
  • B. Houd je je mond, dan ben je dom, omdat je het antwoord niet weet. Je weet wel een antwoord, maar niet het juiste antwoord. Dat hangt er namelijk vanaf. Waarvan af?? Juist, ja, van de informatie, die jij vroeg ter verduidelijking.

Kortom het vraagt van de docent aardig wat kennis en inzicht, wat er in de kopjes van de leerlingen omgaat. En daarop goed in te spelen is een vakgebied. Hoe laat je elk van de leerlingen op hun niveau meedoen met de groep?Vaak is het gevolg dat veel leerlingen thuiszitter worden, door schade en schande zijn zij zo beschadigd door het huidige schoolsysteem, dat ze diep in de valkuil van “het gemakkelijk kennis hebben en kunnen reproduceren” volgens het toetsingsysteem gevangen zitten.

https://gedragsproblemenindeklas.nl/gedragsproblemen/faalangst/

Ik zou er blij van worden, als we samen zouden kunnen nadenken, hoe we deze kinderen en ook volwassenen meer flair zouden kunnen gunnen.Deze mensen met “special brains” zijn heel hard nodig in onze maatschappij, waarin de kenniseconomie ons belangrijkste exportproduct schijnt te zijn. Daarom werkgevers doe met deze kennis je voordeel en behandel deze werknemers met respect en vooral met begrip, daar word ik blij van.

Bericht 26

26e bericht 13 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Simpel is moeilijk, moeilijk is eenvoudig.

Wat zijn die talige misverstanden dan, zo vraag jij je af? Daar wil ik hier nog een tweede keer aandacht voor vragen, met dank voor de voorbeelden ter verduidelijking van een dorpsgenoot.

Mijn kind weet wel wat “telefoneren” is, maar ken het begrip “bellen” niet. Ze is bewust lid van de “Oh, bedoel je dat!” groep. Vaak heeft ze tolk-vertaler nodig, die haar uitlegt wat er eigenlijk bedoeld wordt.

Ons probleem is simpel samengevat: Ik denk logisch, heb ik altijd al gedaan. Of wel ik kan je echt niet volgen, ook al doe ik nog zo mijn best.

Je zegt niet, wat je doet. Jij doet niet, wat je zegt.

Onduidelijk en onzorgvuldig taalgebruik van veel mensen, bezorgt mij en mijn dochter de grootste problemen en heel veel stress.Hebben we taalachterstand? Kunnen we ons niet uitdrukken? Vaak kiezen we ervoor, maar niets te zeggen en af te wachten? Voor zeer logisch denkende mensen, is onze gewone omgangstaal heel moeilijk te begrijpen. We zijn dan ook alleen al van een praatje met de buren al doodmoe. Laat staan een gesprek met mijn collega’s/werkgever.Voorbeelden:

  • A. Daar kom ik later nog op terug! Wanneer? Hoe laat? Waarop kom je terug? (Wij denken nu: daar kan je lang op wachten! Ervaring leert: mijn vraag was te lastig voor jouw te beantwoorden.)
  • B. Dat kan straks wel! Wanneer? Hoe laat? Wat ga je dan precies doen? (Wij leerden hiervan: Ze bedoelt, ik heb nu geen tijd op jouw detailvragen, waar ik nooit aan gedacht heb, nu te antwoorden. Ik voel mij door jou op mijn gebrek aan denkvermogen aangesproken.)
  • C. Doe jij dat even? Nu direct? Wat verwacht jij, dat ik ga doen?(wij weten nu: Ga uit mijn directe ruimte, of ik ontplof. Je bent hoogst irritant.)
  • D. We gaan zo weg! Hoe lang duurt zo voor jou? Wat moet/mag ik doen in de wachttijd?Nu hebben wij thuis afgesproken: dat
  • zo”= 5- 15 minuten
  • straks” = halve dag maximaal
  • later” = vaker nooit betekent, dan inderdaad op de belofte gedaan ook inderdaad terugkomen.

Is je belangstelling gewekt voor dit logische taal- en communicatieprobleem en wil je er meer van willen, daar zou ik heel blij van worden. Hele families bestaande uit heel interessante mensen voelen zich niet gehoord en zwijgen daarom stoïcijns. Nu weet u in ieder geval dat zij best wel veel emoties hebben.

Bericht 27

27e bericht 14 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Als een gesloten oester niet open gaat, ligt het aan de kwaliteit van het water.

Rouwen is een werkwoord.

Soms zijn mensen zo gesloten, dat ik mij afvraag, waarom ze zo’n eenzaam leven op deze aarde verkiezen of ze zijn door onbekendheid met rouwverwerking als een werkwoord, in die doodlopende straat van eenzaamheid terecht gekomen. Graag wil ik rouwverwerking als een onderdeel van het leven onder de aandacht brengen, als noodzakelijke, maar ook helende arbeid.

Eindelijk een passende diagnose en dan? Een trauma meegemaakt in je leven?

Wat doe je dan of heb je gedaan nu je er eens rustig op terug kijkt.

Stort jij je in een veelbelovende, aanbevolen therapie?

Geef jij je verdriet, boosheid, een plekje?

Leer jij jezelf kennen door te accepteren wat bij jou hoort?

Gebruik je medicatie, om de pijn dragelijk te houden?

Zoek je de stilte en koester je de stilte in jezelf?

Of wordt jij de oester, die wijst naar het vieze water?

Of ga je de rouw aan. Maar dan is de vraag: Wat moet je dan doen? Hoe moet je dat doen?

Een passende diagnose geeft aanleiding tot een rouw proces.

Een 75 jarige, die haar diagnose kreeg: Had ik dit maar eerder geweten, dan was mijn leven anders gelopen. Daarom begrepen zoveel mensen mij niet. Daarom was ik dus anders dan de andere kinderen uit ons gezin. Nu begrijp ik opeens de speciale band, die ik met mijn vader had. Velen schrijven het op. Het is verhelderend te lezen, wat anderen beleven en doen, maar de rouwarbeid, ga je alleen aan, ieder voor zich, in eigen tempo en in eigen volgorde. Daarvoor zijn geen regels.

Er zijn echt positieve kanten aan rouw.

In de Verwondering, mijn favoriete begin van de zondag, spreekt Manu Keirse over zijn ervaringen in deze.Zijn eerste boek ‘Helpen bij verlies en verdriet. Een gids voor het gezin en de hulpverlener’ (1995) werd een bestseller. Onlangs is een volledig herziene druk verschenen en dat is niet zonder reden.

Manu Keirse gelooft niet langer in rouwverwerking; rouw verwerk je niet, je overleeft je verlies en je leeft ermee.

De door hem gekozen inspiratietekst komt uit het dagboek van Etty Hillesum. Ik word er blij van deze informatie met jullie te delen.

Bericht 28

28e bericht 15 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Als de “zorgstraat” een auto-wasstraat met een slechte beheerder, ondeugdelijk materiaal en een “eindeloze rondje” blijkt te zijn.

Toegang tot de Zorgstraat.

Sinds de zorg in 2015 naar de gemeenten is overgedragen, is er een heel ander zorgstelsel ontstaan. De marktwerking in de zorg staat nu volop in de politieke schijnwerpers. Kleine aanbieders worden uit de markt gedrukt. Het PGB is zo beperkt, dat er geen zorgaanbieder te vinden is.

Om de zorg betaalbaar te houden is er sindsdien een heel systeem van afspraken gekomen, waarbij de toegang tot de zorgstraat bij de gemeente ligt. (wijkloket, sociale loket, WMO loket). Hier kan de burger een eerste overleg hebben voor zijn hulpvraag in het sociale domein. Afhankelijk van de ingeschatte zwaarte heeft de gemeente voor kortere of langere tijd geld beschikbaar. Groot probleem is dat ook bij chronische aandoeningen er jaarlijks opnieuw naar gekeken wordt.

Je diagnose is een paspoort voor betaalde zorg door de gecontracteerde aanbieders. De kosten zijn voor je gemeente en je zorgaanbieder zorgverzekering. Er is sprake van een eigen bijdrage. In het geval van ondersteuning via de WMO komt die bijdrage vanuit het CAK. In het geval van ondersteuning via je zorgverzekering, is daar natuurlijk het eigen risico’. Mocht je zelf een prettige hulpverlener gevonden hebben, dan is daar het PGB, of wel de zorg in natura (ZIN). Per Saldo helpt je bij de administratie. Als je prettige zorgverlener gevonden hebt, kan dat via een PGB of het Zorg in Natura systeem, dit zijn de gecontracteerde aanbieders van de gemeente.

Heb je voldoende geld of inkomen, of werk, dan kun al je ondersteuning daaruit betalen. Er is hier dus een verschil tussen arm en rijk. Er wel een verschil tussen arm en rijk, heb je als chronische zieke bijvoorbeeld Fysiotherapie nodig, moet je een deel van de behandelingen zelf betalen. Bij een laag inkomen, wordt dat al snel een probleem. Andersom is het in het geval van een hoger inkomen, lastiger om aanspraak te maken op voorzieningen vanuit de WMO, daar het speerput vooral ligt op zelfredzaamheid en hulp uit een ‘eigen’ netwerk en niet op het gebruiken van voorzieningen vanuit de gemeente.

Zorg met verblijf

Heb je meer zorg nodig, of word je geacht niet zelfstandig te kunnen wonen, dan krijg je zorg met verblijf, zoals een zorghotel, een verpleeghuis of een instelling die beschermd wonen aanbied, zoals bijvoorbeeld het RIBW. Kortom de zorgstraat is in de theorie goed geregeld. Ben je rijk, kun je een zorghuis kopen en daarbij je eigen ondersteuner inkopen. Ben je arm, ben je overgeleverd aan de ‘willekeur’ van de WMO.

Van zorgstraat naar auto-wasstraat

Wat doe je als je met je vuile auto met een lelijke kras een wasstraat inrijdt? Je heb vertrouwen in de kwaliteit van het bedrijf. Je wordt door deskundig personeel naar binnen geloodst. Ook nog vol vertrouwen onderga je de standaard-programma’s: sop en regenbuien. Je kan er wel niet uit (Vrijwillig gegijzeld in je auto, geïsoleerd van je gewone contacten, alleen), maar de buitenkant wordt schoon, dat is beloofd. De regie heb je geheel uit handen gegeven. De kras, blijft, daar zul je zelf bij een ander bedrijf, wat aan moeten doen.

Horror situatie voor sommige medemensen in zorgstraten als die van het RIBW of van een verpleeghuis.

Wat gebeurt hier: ik wil de vergelijking doortrekken met de auto-wasstraat.

Stel wat er gebeurt, als je steeds maar rondjes draait in de wasstraat, je vrijwel niemand ziet, de programma’s blijken te haperen, er komen meer krassen op je auto vanwege kapotte apparatuur, je kan er echt niet uit en door al dat soppen en douchen, mis je ook het overzicht. Personeel schiet als een schim voorbij. Het einddoel, een schone auto, met kras, dat wel, is uit zicht verdwenen. Je zou toch ook ontzettend boos worden, schelden en tenslotte machteloos in depressief zwijgend het programma ondergaan. Er zal toch wel eens een eind aan komen? Daaraan houd jij je vast.

Noodsituaties voor Cliënten, die “zorg met verblijf” genieten.

In deze situatie verkeren mensen tegenwoordig in een aantal instellingen, waar zorg met verblijf geleverd wordt.

Nog enigszins met vertrouwen laat je je geliefde daar achter, vertrouwt dat het management de situatie op orde heeft, het personeel gekwalificeerd is voor haar taak en de aanpak passend zal zijn voor het probleem en de behoefte van de Cliënt.

Maar al snel blijkt er van alles te mankeren aan het werkelijk afgesproken zorgaanbod. Hoe je ook je best doet, te passen in het aangeboden systeem, het lukt je niet. Je denkt dat het aan jou ligt, dat jij schuldig bent. En dat is niet terecht. De instelling heeft haar zaakjes niet op orde.

Na enige tijd voelen Cliënten zich gegijzeld in dit systeem, waarbij er gesuggereerd wordt met “dakloosheid”, indien er door de betrokkene niet getekend wordt bij het kruisje, voor nog een rondje zorgstraat. Door de afhankelijkheid van de Cliënt van o.a. een dak boven zijn hoofd, is er een grote kwetsbaarheid ontstaan. Medicatie versterkt dit gevoel gevangen te zijn in de zorgstraat. Kortom geestelijke mishandeling (met de Cliënt als een verdienmodel) staat op de loer.

Mijn vraag, omdat ik hier helaas niet blij van word:

Wie kan je hierop aanspreken, als de afspraken niet nagekomen worden door de zorgaanbieder?

Bericht 29

29e bericht 16 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

Gespreksthermometer

Opent zich een oester niet, dan kan het ook een het omringende water liggen!

“Je hebt je diagnose, maar je bent je diagnose niet”.

Vaak gezegd door je omgeving, door je hulpverlener, door je naasten gezegd. Kortom al die mensen, die het goed met je menen. Alleen jij vraagt je af, hoe doe je dat? Voor velen blijkt op den duur de reactie, zelf-isolatie.

Kies je voor zelf-isolatie?

Als een slak trek je je terug in je huis. Kijkt zo af en toe voorzichtig naar buiten, of de kust weer veilig is. Jij wilt toch ook gewoon leven. Angststoornissen en persoonlijkheidsstoornissen, trauma’s, paranoïde gedrag zijn daarom eigenlijk gezonde “secondaire” reactie op ongezonde situaties.

“Ken u zelve” (Orakel van Dephi)

Door alle goede raad/behandeling/tips, raak je steeds verder weg van, wat je eigenlijk zelf wilt. Bovendien wordt in de behandeling in Nederland de gezinssituatie, waar je bent opgegroeid niet standaard meegenomen.

Wat is je aangeboden tijdens je opvoeding? Door medicatie en stress verlies je de mogelijkheid tot zelfevaluatie.

“Wat is van mij, en wat is van de ander?”

Om toch positief te blijven, hierbij de ´gespreksthermometer” in 5 essentiële vragen aan zowel de hulpvrager als de hulpverlener:

Om toch positief te blijven, hierbij de ´gespreksthermometer” in 5 essentiële vragen aan zowel de hulpvrager als de hulpverlener:

Gespreksthermometer

Je antwoord is: rood oranje groen

a. Was ik blij de ander te zien?

b. Is de vraag, opmerking van de ander gehoord?

c. Was er een grapje of heb je moeten glimlachen?

d. Heb je wat geleerd of nieuwe informatie gehoord?

e. Wil je de ander weerzien?

Als de verhoudingen goed zijn, kun je ieder voor zich deze thermometer invullen. Het is voor jullie allebei een reflectie moment IN STILTE. Als verslag kun je een foto maken. Bij gebruik heb ik gemerkt, dat de antwoorden een beeld geven van jouw gevoel bij het gesprek. Zowel voor de Cliënt als voor de hulpverlener is dit mijn bijdrage tot jouw reflectie.

Bericht 30

30e bericht 17 juni, waarvan ik blij word in het kader van de Dag van de Neurodiversiteit 18 juni.

In symbiose zijn partners gelijk

De dag van de Neurodiversiteit, elk jaar 18 juni 2020, sprak mij aan, omdat de wereld zo vol vooroordelen zit over bijzondere medemensen, die wat anders in elkaar gestoken zijn.

Door informatie te delen en met eigen ervaringen toe te lichten, heb ik jullie een inzicht gegeven in mijn persoonlijke leven, dat altijd een combinatie van gezin en samenleving is geweest, van maatje zijn van mijn man Ab Masselink (3-9-1939 – 2-6-1999) en ook mijn moederlijke taken te vervullen. Nu ben ook grootmama met een missie.

Mijn hart heb ik altijd gevolgd, niet alleen in de liefde, door Biologie te studeren aan de RU-Groningen (1966-1972). Ook van de uitdaging van de ontdekking van de wetenschappelijke puzzels heb ik genoten. Die puzzels vond ik al in (1967) door kennis te maken met Korstmossen en vind nog steeds in diezelfde de Korstmossen. Ik ben dan ook gepromoveerd in 1978 op Korstmossen aan de RUG.

Hieronder een recente beknopte biografie.

Ineke Masselink, (Dr. H.A. Beltman) heeft deze 30 bijdragen gedeeld met jullie. Het bleek toch nog een hele uitdaging, maar dit voornemen heb ik vandaag (op tijd) volbracht.

https://www.rijnenveluwe.nl/reader/55639/1099751/in-symbiose-zijn-partners-gelijk-estafette-van-de-rijn-en-veluwe

Bericht 31

Vandaag is de dag van de Neurodiversiteit 18 juni 2020

Het laatste bericht van de Countdown tot Pride Day: Korstmossen leven in symbiose.

Het netwerk in Nederland om over korstmossen te lezen en te vragen. https://www.blwg.nl/mossen/korstmossen/korstmossen_voor_beginners/korstmossen_voor_beginners.aspx